انواع دستگاه نوار مغز در نگاه اول شاید شبیه به هم به نظر برسند اما تفاوت های آن ها می تواند روی دقت تشخیص و راحتی بیمار تاثیر مستقیم بگذارد. از دستگاه های پرتابل که در کلینیک های کوچک استفاده می شوند تا سیستم های پیشرفته ی بیمارستانی، هرکدام مزایا و محدودیت های خاص خود را دارند. اگر شما هم می خواهید بدانید کدام نوع برای چه شرایطی مناسب تر است و در پشت این فناوری چه جزئیاتی پنهان شده، این مقاله راهنمای کاملی در اختیار شما می گذارد.
دستگاه نوارمغز چیست و چگونه کار می کند؟
نوار مغز یا الکتروانسفالوگرافی (EEG) تستی غیرتهاجمی است که فعالیت الکتریکی مغز را با استفاده از الکترود های سطحی روی پوست سر ثبت می کند. ایم سیگنال ها پس از تقویت و فیلتر شدن، روی کاغذ یا مانیتور به صورت موج های مختلف نمایش داده می شوند. اجزای اصلی این دستگاه شامل:
- الکترود ها: دیسک های فلزی کوچک که روی پوست سر قرار می گیرند.
- آمپلی فایر (تقویت کننده): برای تقویت سیگنال های بسیار ضعیف مغزی.
- فیلترها و مبدل آنالوگ به دیجیتال: برای حذف نویز و تبدیل سیگنال به داده دیجیتال.
- نرم افزار ثبت و تحلیل: نمایش موج ها، ذخیره سازی، گزارش گیری و در مدل های پیشرفته تر، آنالیز کمی (QEEG) و شناسایی خودکار اسپایک و تشنج.
کار اصلی هر دستگاه نوارمغز یکی است، تفاوت ها در مدت ثبت، قابلیت حمل، تعداد کانال ها، وجود ویدئو و امکانات نرم افزاری است که باعث ایجاد انواع مختلف دستگاه می شود.
ثبت نوار مغز و نقشه مغزی از طریق دستگاه نوار مغز
در ثبت نوار مغز، یک کلاه مخصوص روی سر فرد قرار می دهند تا امواج مغزی او توسط دستگاه ثبت شود. سپس این امواج با کمک یک نرم افزار ویژه به تصویرهایی به شکل سرهای رنگی تبدیل می شوند که به آن ها نقشه مغزی گفته می شود. نقشه مغزی برای تشخیص انواع اختلالات مغزی، انتخاب نوع و دوز مناسب دارو، بررسی میزان تاثیر درمان ها و همچنین طراحی پروتکل های درمانی در نوروفیدبک، تحریک الکتریکی و تحریک مغناطیسی مغز به کار می رود.
مطالب مرتبط:
بهترین دستگاه ثبت نقشه مغزی (QEEG)
انواع دستگاه نوار مغز
توجه داشته باشید نمی توان به طور دقیق همه ی مدل های دستگاه نوار مغز را نام برد، چون صدها مدل و برند مختلف در دنیا هست و مرتب هم عوض می شوند. ولی می توانیم انواع اصلی دستگاه های نوار مغز را طبق نوع کاربرد و نوع سخت افزار دسته بندی کنیم که عبارت اند از:
دستگاه EEG روتین (Routine EEG)
نوار مغز استاندارد 20 الی 30 دقیقه ای در کلینیک یا بیمارستان است که معمولا با حدود 21 تا 32 کانال انجام می شود و برای بررسی اولیه صرع، تشنج، اختلال هوشیاری و بعضی مشکلات خواب به کار می رود.
دستگاه EEG بلند مدت و EEG ویدئویی (Long-term / Video-EEG)
در این روش بیمار چند ساعت تا چند روز بستری می شود و هم زمان EEG چند کاناله و فیلم ویدئویی ضبط می گردد تا نوع دقیق صرع، افتراق تشنج واقعی از حملات غیرصرعی و موارد قبل از جراحی صرع مشخص شود.
EEG سرپایی / قابل حمل (Ambulatory EEG)
این نوع دستگاه EEG یک دستگاه کوچک و قابل حمل است که بیمار آن را 24 الی 72 ساعت (یا بیشتر) در منزل همراه خود دارد تا فعالیت مغز در محیط طبیعی زندگی ثبت شود، مخصوصا وقتی حملات فقط در خانه رخ می دهد.
EEG مداوم در ICU (Continuous EEG / aEEG / CFM)
برای پایش طولانی مدت بیماران بدحال در بخش مراقبت ویژه و نوزادان استفاده می شود و می تواند روزها EEG را مداوم ضبط کند تا تشنج های پنهان شناسایی شده و در ارزیابی پیش آگهی بیمار کمک کند.
EEG حین عمل جراحی (Intraoperative / OR EEG)
در اتاق عمل و حین جراحی های مغز، قلب و ستون فقرات برای پایش لحظه ای فعالیت مغز به کار می رود و گاهی همراه با پتانسیل های برانگیخته است تا از آسیب حین عمل پیشگیری شود.
سیستم های EEG نقشه برداری و QEEG (High-density / QEEG / Brain Mapping)
این سیستم ها با تعداد کانال بالا (مثلاً 64 تا 256 الکترود) و نرم افزارهای پیشرفته برای نقشه برداری دقیق مغز، تحلیل کمی امواج، پیدا کردن منبع فعالیت های صرعی و کاربرد های BCI و پژوهشی استفاده می شوند.
دستگاه های EEG پوشیدنی، بی سیم و خانگی (Wearable / Wireless / Consumer EEG)
این مدل دستگاه ها، هدست ها و هدبندهای سبک با تعداد کانال کم هستند که معمولا بی سیم و بعضا با الکترود خشک کار می کنند و برای استفاده خانگی، بازی های مغزی، مدیتیشن و مانیتورینگ ساده خواب به کار می روند و جایگزین سیستم های پزشکی تشخیصی نیستند.
دسته بندی انواع دستگاه نوار مغز بر اساس سخت افزار
بر اساس تعداد کانال
دستگاه های کم کانال (حدود 1 تا 8 کانال) بیشتر در هدست های خانگی، تعداد متوسط (16 تا 32 کانال) در EEG روتین و سرپایی و سیستم های پرکانال (64 تا 256 کانال) در پژوهش و نقشه برداری پیشرفته به کار می روند.
بر اساس نوع الکترود
الکترود های دیسکی با ژل در بیمارستان ها رایج اند، کپ های آماده برای نصب سریع تعداد زیاد الکترود در پژوهش استفاده می شوند و الکترود های خشک و ear-EEG برای کاربرد های پوشیدنی و استفاده طولانی مدت مناسب اند.
بر اساس نوع اتصال
سیستم های سیمی در بیمارستان و تحقیق به دلیل پایداری بیشتر و نویز کمتر ترجیح داده می شوند درحالی که دستگاه های بی سیم آزادی حرکت بیشتری برای EEG سرپایی، BCI و هدست های خانگی فراهم می کنند.
نمونه ای از برند ها و سری های معروف
در سیستم های پزشکی و تحقیقاتی برند هایی مانند Nihon Kohden، Natus، Compumedics، Micromed، EB Neuro، Brain Products، ANT Neuro و TMSi شناخته شده اند و در هدست های کاربر عادی و BCI ساده، نام هایی مثل Emotiv، NeuroSky و g.tec بیشتر دیده می شوند.
کلام آخر
به طور کلی همه دستگاه های نوار مغز یک کار اصلی انجام می دهند که ثبت فعالیت الکتریکی مغز است اما تفاوت در تعداد کانال ها، مدت ثبت، قابلیت حمل، نوع الکترود و امکانات نرم افزاری باعث می شود هرکدام برای کاربردی خاص مثل EEG روتین، پایش طولانی مدت، ICU، نقشه برداری پیشرفته یا استفاده خانگی مناسب باشند. به همین دلیل انتخاب دستگاه مناسب باید بر اساس هدف استفاده، دقت مورد نیاز، راحتی بیمار و نظر متخصص انجام شود نه فقط بر اساس نام برند یا ظاهر دستگاه.
