تحریک مغناطیسی مغز یا rTMS یکی از روش های غیرتهاجمی تحریک مغز است که امروزه در درمان برخی اختلالات روان پزشکی و عصبی مورد استفاده قرار می گیرد. عوارض دستگاه rTMS یکی از موضوعاتی است که بسیاری از افراد پیش از شروع این روش درمانی درباره آن سوال دارند.
به طور کلی rTMS روشی غیرتهاجمی و نسبتا کم عارضه محسوب می شود. عوارضی که بیشتر افراد تجربه می کنند معمولا موقت و خفیف هستند و عوارض جدی آن بسیار نادر هستند اما امکان وقوع آنها صفر نیست.
در ادامه عوارض کوتاه مدت و بلند مدت آر تی ام اس را به صورت جداگانه بررسی می کنیم و توضیح می دهیم چه افرادی باید قبل از شروع درمان احتیاط بیشتری داشته باشند.
rTMS چیست؟
rTMS مخفف Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation یا تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه ای است. در این روش یک کویل مغناطیسی روی قسمت مشخصی از سر قرار می گیرد. کویل پالس های مغناطیسی کوتاهی ایجاد می کند که می توانند فعالیت سلول های عصبی در بخش هدف مغز را تعدیل کنند. محل تحریک، شدت پالس ها و تعداد جلسات بر اساس بیماری، پروتکل درمانی و شرایط فرد تعیین می شود.
برخلاف روش هایی مانند تحریک عمقی مغز، برای انجام rTMS نیازی به جراحی یا کاشت الکترود نیست. همچنین بیمار در طول درمان بیدار است و معمولا به بیهوشی نیاز ندارد. همین غیرتهاجمی بودن یکی از دلایلی است که عوارض سیستمیک rTMS نسبت به بسیاری از درمان هایی که بر کل بدن اثر می گذارند محدود تر است. با این حال غیرتهاجمی بودن به معنای بدون عارضه بودن نیست.
عوارض دستگاه rTMS چیست؟
شایع ترین عوارض دستگاه rTMS شامل سردرد، درد یا حساسیت پوست سر، احساس ضربه یا سوزن سوزن شدن در محل تحریک، انقباض عضلات صورت و سبکی سر است. این علائم معمولا خفیف تا متوسط هستند و پس از پایان جلسه کاهش پیدا می کنند. در بسیاری از افراد نیز با ادامه جلسات شدت آنها کمتر می شود.
عوارض rTMS را می توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد:
- عوارض کوتاه مدت و شایع
- عوارض نادر یا جدی تر
در مورد عوارض بلندمدت نیز باید گفت تاکنون عارضه بلند مدت شایع و مشخصی مشابه اختلال پایدار حافظه به عنوان ویژگی معمول درمان شناخته نشده است با این حال منابع معتبر پزشکی تاکید می کنند که اطلاعات مربوط به اثرات بسیار طولانی مدت rTMS همچنان محدود است.
عوارض کوتاه مدت آر تی ام اس
-
سردرد بعد از rTMS
سردرد یکی از شناخته شده ترین عوارض آر تی ام اس است. بعضی افراد پس از جلسات ابتدایی احساس فشار یا سردرد خفیف تا متوسط دارند. این سردرد معمولا موقتی است و با ادامه جلسات می تواند کاهش پیدا کند.
افرادی که سابقه سردرد های مکرر یا میگرن دارند بهتر است حتما این موضوع را قبل از شروع درمان به پزشک اطلاع دهند زیرا در برخی افراد مستعد، تحریک مغناطیسی می تواند باعث ایجاد یا تشدید موقت سردرد شود.
-
درد یا ناراحتی پوست سر
هنگام ارسال پالس های مغناطیسی ممکن است فرد در محل قرار گرفتن کویل احساس فشار، ضربه های منظم، کشیدگی یا درد خفیف داشته باشد.
-
سوزن سوزن شدن یا انقباض عضلات صورت
قرار گرفتن کویل نزدیک اعصاب و عضلات سر و صورت ممکن است هنگام ایجاد پالس باعث سوزن سوزن شدن، احساس کشیدگی، پرش عضلات و انقباض خفیف عضلات صورت شود. این واکنش ها معمولا تنها هنگام تحریک دیده می شوند و بعد از توقف پالس ها از بین می روند.
-
سرگیجه یا سبکی سر
برخی افراد پس از جلسه برای مدت کوتاهی احساس سرگیجه یا سبکی سر دارند.
-
خستگی بعد از آر تی ام اس
برخی افراد بعد از جلسه احساس خستگی می کنند. این حالت معمولا کوتاه مدت است و به دوره نقاهت خاصی نیاز ندارد. در حالت معمول، فرد پس از rTMS می تواند به فعالیت های روزمره خود بازگرد د.
-
ناراحتی ناشی از صدای دستگاه
دستگاه rTMS هنگام ایجاد پالس صدای کلیک نسبتا بلندی ایجاد می کند. به همین دلیل محافظت از گوش در طول جلسات اهمیت دارد.
مطالب مرتبط:
تحریک مغناطیسی مغز یا TMS چیست؟
عوارض جدی rTMS چیست؟
عوارض جدی آر تی ام اس نادر هستند اما شناخت آنها اهمیت زیادی دارد.
-
تشنج
تشنج یکی از جدی ترین و مهم ترین عوارض احتمالی rTMS است اما احتمال وقوع آن بسیار پایین است. بر اساس اطلاعات NHS، تشنج در افرادی که TMS دریافت می کنند بسیار نادر است. با این حال ممکن است بر اساس نوع دستگاه، پروتکل درمان و شرایط بیمار احتمال وقوع آن متفاوت باشد.
احتمال تشنج می تواند در افرادی با شرایط سابقه صرع، سابقه آسیب شدید به سر، بیماری های عصبی، سکته مغزی، اختلالات شدید الکترولیتی یا برخی شرایط پزشکی دیگر اهمیت بیشتری داشته باشد.
داشتن یکی از این موارد لزوما به این معنی نیست که درمان در همه شرایط غیرممکن است بلکه تصمیم نهایی باید پس از ارزیابی پزشک گرفته شود.
-
تغییرات خلقی و مانیا
در موارد نادر ممکن است تغییرات قابل توجه خلقی ایجاد شود. مانیا یا افزایش غیرطبیعی خلق و انرژی به خصوص در افراد مبتلا به اختلال دو قطبی از عوارض نادر گزارش شده TMS است. به همین دلیل سابقه اختلال دوقطبی، دوره های مانیا یا تغییرات شدید خلقی باید قبل از شروع درمان با پزشک مطرح شود.
-
آسیب شنوایی
صدای ایجاد شده توسط کویل می تواند بلند باشد. آسیب شنوایی در صورت محافظت ناکافی از گوش را یکی از عوارض جدی اما غیرمعمول TMS معرفی می کند. استفاده صحیح از گوش گیر یا تجهیزات محافظ شنوایی در تمام جلسات می تواند این خطر را کاهش دهد.
پیشگیری از عوارض دستگاه rTMS
بخش زیادی از عوارض rTMS با رعایت اصول ساده قابل مدیریت است. مهم ترین اقدامات عبارت اند از:
- ارائه سابقه پزشکی کامل: مانند سابقه تشنج، بیماری های عصبی، جراحی ها و تجهیزات کاشته شده باید پیش از درمان مشخص شوند.
- اعلام تمام داروهای مصرفی: برای مثال برخی داروها می توانند روی آستانه تشنج اثر بگذارند و لازم است پزشک از مصرف آنها اطلاع داشته باشد.
- تنظیم صحیح شدت تحریک: اگر درد یا ناراحتی قابل توجهی وجود داشته باشد پزشک می تواند تنظیمات یا موقعیت کویل را تغییر دهد.
- استفاده از محافظ گوش: محافظت مناسب از شنوایی هنگام درمان اهمیت زیادی دارد.
- گزارش عوارض غیرمعمول: سردرد شدید، تغییرات قابل توجه خلقی، علائم عصبی غیرعادی یا هر واکنش شدید باید بلا فاصله به تیم درمان گفته شود.
مزیت درمانی آر تی ام اس نسبت به دارو درمانی
rTMS در مقایسه با درمان دارویی مزایای مختلفی از جمله ایمنی بیشتر، عوارض جانبی کمتر و ماندگاری مناسب اثر درمان دارد. این روش برخلاف داروها معمولا باعث عوارض عمومی و سیستمیک در بدن نمی شود و به همین دلیل می تواند یک گزینه درمانی ایمن باشد. شایع ترین عارضه rTMS، احساس ناراحتی یا درد خفیف تا متوسط در پوست سر است که معمولا پس از چند روز کاهش پیدا می کند و برطرف می شود.
چه زمانی باید درمان rTMS را متوقف کرد؟
درمان rTMS برای بیشتر بیماران روشی ایمن و موثر است اما در بعضی شرایط ممکن است پزشک تصمیم بگیرد درمان را برای مدتی متوقف کند یا به طور کامل پایان دهد. یکی از مهم ترین دلایل توقف فوری درمان، بروز تشنج است. هرچند احتمال تشنج بسیار کم است اما اگر اتفاق بیفتد، درمان باید فورا متوقف شود و بیمار از نظر عصبی بررسی شود.
سردرد شدید و مداوم، گیجی طولانی مدت و ناراحتی زیاد در پوست سر نیز می توانند از نشانه هایی باشند که نیاز به بررسی و تغییر روند درمان دارند. در برخی بیماران، سردرد ممکن است با مسکن های معمولی کنترل نشود، در این شرایط پزشک می تواند شدت یا تعداد پالس ها را کاهش دهد یا در صورت نیاز درمان را متوقف کند. همچنین اگر پس از حدود 4 تا 6 هفته بهبود قابل توجهی دیده نشود ممکن است پزشک ادامه rTMS را بازبینی کرده و روش درمانی دیگری را پیشنهاد کند.
سوالات متداول
آیا rTMS باعث اختلال حافظه می شود؟
خیر، rTMS معمولا باعث اختلال یا از دست دادن حافظه نمی شود و عوارض شناختی قابل توجهی با آن مرتبط نیست.
آیا آر تی ام اس به مغز آسیب می زند؟
خیر، در صورت انجام صحیح و زیر نظر پزشک، rTMS یک روش غیرتهاجمی است و شواهدی از آسیب ساختاری به مغز در درمان استاندارد وجود ندارد.
آیا rTMS خطرناک است؟
rTMS به طور کلی روشی ایمن است، عوارض آن معمولا خفیف هستند.
شایعترین عارضه دستگاه rTMS چیست؟
سردرد و ناراحتی یا حساسیت پوست سر از شایع ترین عوارض گزارش شده هستند. این علائم معمولاً خفیف تا متوسط بوده و پس از جلسه کاهش پیدا میکنند.
عوارض آر تی ام اس چقدر طول می کشد؟
بیشتر عوارض معمول rTMS کوتاه مدت هستند و کمی بعد از جلسه کاهش پیدا می کنند.
