وقتی پزشک برای یک کودک نوار مغز یا EEG تجویز می کند، طبیعی است که والدین درباره نحوه انجام آزمایش، دردناک بودن آن یا آمادگی های لازم سوال داشته باشند. اما نوار مغز کودکان چگونه گرفته می شود؟ در این آزمایش، فعالیت الکتریکی مغز با کمک تعدادی الکترود کوچک که روی پوست سر قرار می گیرند ثبت می شود. در ادامه تمام مراحل انجام نوار مغز کودک را توضیح می دهیم.
نوار مغز کودکان چیست؟
نوار مغز یا Electroencephalogram (EEG) آزمایشی غیرتهاجمی برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز است. سلول های مغزی هنگام فعالیت، سیگنال های الکتریکی بسیار کوچکی ایجاد می کنند. دستگاه EEG این سیگنال ها را از طریق الکترود هایی که روی پوست سر قرار گرفته اند دریافت کرده و به صورت امواج ثبت می کند. نکته مهم این است که الکترود ها هیچ جریان الکتریکی وارد مغز نمی کنند و فقط سیگنال های طبیعی مغز را دریافت می کنند بنابراین انجام EEG معمولاً دردناک نیست.
کاربرد های نوار مغزی برای کودکان
پزشک ممکن است زمانی انجام نوار مغزی را برای کودک تجویز کند که نشانه هایی از اختلال در رشد یا عملکرد سیستم عصبی مشاهده شود. نوار مغز به بررسی فعالیت الکتریکی مغز کمک می کند و می تواند در تشخیص یا ارزیابی برخی مشکلات عصبی کودکان کاربرد داشته باشد. از جمله شرایطی که ممکن است پزشک برای بررسی آن ها نوار مغز درخواست کند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تشنج
- صرع
- از دست دادن یا کاهش سطح هوشیاری
- برخی اختلالات مرتبط با خواب مانند آپنه خواب
- عفونت های مغزی
- تومور مغزی
چرا از کودکان نوار مغز گرفته می شود؟
پزشک ممکن است در شرایط مختلف انجام EEG را برای کودک درخواست کند. یکی از کاربرد های مهم آن، بررسی کودکانی است که علائمی مشکوک به تشنج دارند. برای مثال ممکن است کودک دچار حملات خیره شدن، حرکات غیرارادی، بیهوشی یا از دست دادن موقت هوشیاری شده باشد. EEG می تواند به پزشک کمک کند تشخیص دهد آیا الگوی فعالیت الکتریکی مغز با نوع خاصی از تشنج یا سندرم صرعی تطابق دارد یا خیر.
همچنین در بعضی موارد، نوار مغز به عنوان بخشی از بررسی عملکرد مغز یا برخی مشکلات عصبی و تکاملی درخواست می شود. با این حال EEG به تنهایی برای تشخیص تمام بیماری های مغز کافی نیست و باید همراه با شرح حال، معاینه و در صورت نیاز سایر بررسی ها تفسیر شود.
نحوه آمادگی کودکان برای تست نوار مغز
انجام نوار مغز در کودکان معمولا طی چند مرحله ساده و بدون درد انجام می شود. در بیشتر مراکز والدین نیز می توانند هنگام آزمایش در کنار کودک حضور داشته باشند تا او احساس آرامش و امنیت بیشتری داشته باشد. قبل از انجام تست، اغلب مراحل زیر انجام می شود:
-
اندازه گیری سر کودک
در ابتدا متخصص یا تکنسین EEG اندازه سر کودک را با استفاده از متر مخصوص بررسی می کند تا محل قرار گرفتن الکترود ها مشخص شود. سپس نقاط مشخصی روی قسمت های مختلف پوست سر علامت گذاری می‌شوند. این مرحله هیچ دردی ندارد و کمک می کند الکترود ها در محل استاندارد و مناسب قرار بگیرند تا فعالیت الکتریکی مغز با دقت بیشتری ثبت شود.
-
تمیز کردن محل قرارگیری الکترود ها
بهتر است پیش از مراجعه، موهای کودک کاملا تمیز و بدون ژل، روغن، اسپری یا سایر محصولات آرایشی مو باشد تا الکترود ها به خوبی روی پوست سر قرار بگیرند. پس از مشخص شدن محل الکترود ها، قسمت های موردنظر روی پوست سر با مواد مخصوص تمیز می شوند. این کار باعث می شود چربی و آلودگی سطح پوست مانع اتصال مناسب الکترودها و دریافت سیگنال های مغزی نشود.
-
نصب الکترود های نوار مغز
در مرحله بعد تعدادی الکترود کوچک با استفاده از خمیر یا ژل مخصوص روی نقاط مشخص شده پوست سر قرار می گیرند. این الکترودها از طریق سیم های ظریف به دستگاه EEG متصل می شوند و وظیفه آن ها دریافت فعالیت الکتریکی طبیعی مغز است. در برخی موارد ممکن است الکترودهایی در اطراف چشم ها یا قسمت های دیگری از بدن نیز قرار داده شوند تا حرکات چشم، فعالیت عضلات یا سایر تغییرات بدن همزمان با امواج مغزی ثبت شوند. قرار دادن الکترود ها به تزریق یا وارد کردن سوزن به پوست سر نیاز ندارد و هیچ جریان الکتریکی نیز از طریق آن ها وارد بدن کودک نمی شود.
-
ثبت فعالیت مغز
پس از نصب کامل الکترود ها از کودک خواسته می شود برای مدتی آرام بنشیند یا روی تخت دراز بکشد و تا حد امکان حرکت نکند. در این مدت دستگاه EEG فعالیت الکتریکی مغز را دریافت و ثبت می کند. در بعضی از مراکز ممکن است همزمان با ثبت نوار مغز از کودک فیلم نیز گرفته شود. این کار به پزشک کمک می کند حرکات، رفتارها یا علائم احتمالی کودک را با تغییرات ایجاد شده در امواج مغزی مقایسه کند.
اگر قرار باشد نوار مغز در حالت خواب یا خواب آلودگی انجام شود ممکن است مرکز درمانی از والدین بخواهد خواب کودک در شب قبل را طبق دستور مشخصی کاهش دهند. در این شرایط نباید کودک را بدون توصیه پزشک برای مدت طولانی بیدار نگه داشت.
-
باز و بسته کردن چشم ها و انجام تست های ساده
در طول نوار مغز ممکن است از کودک خواسته شود چشم هایش را باز و بسته کند، چند دستور ساده انجام دهد یا برای مدت کوتاهی سریع تر و عمیق تر نفس بکشد. در برخی موارد نیز از نور چشمک زن برای بررسی واکنش فعالیت الکتریکی مغز به نورهای متناوب استفاده می شود. همه این مراحل زیر نظر متخصص انجام می شوند و وضعیت کودک در طول آزمایش کنترل می شود.
مطالب مرتبط:
پیشرفته ترین دستگاه های نوار مغز
نوار مغز کودکان در خواب
گاهی برخی فعالیت های غیر طبیعی مغز در EEG معمولی مشخص نمی شوند اما هنگام خواب یا خواب آلودگی بهتر دیده می شوند. در این شرایط پزشک ممکن است EEG خواب یا نوار مغز در خواب را تجویز کند.
برای اینکه کودک هنگام آزمایش راحت تر بخوابد ممکن است از والدین خواسته شود شب قبل، طبق دستور مرکز EEG، مدت خواب او را کمتر کنند. میزان کاهش خواب به سن کودک و نظر پزشک بستگی دارد و نباید خود سرانه انجام شود.
در برخی موارد نیز ممکن است با نظر تیم درمان از روش هایی مانند ملاتونین برای کمک به خواب کودک استفاده شود. این کار باید فقط با دستور پزشک انجام شود.
نتیجه نوار مغز کودک
پس از پایان آزمایش، امواج ثبت شده توسط فرد متخصص بررسی می شوند. پزشک به دنبال الگوهایی می گردد که ممکن است با انواع خاصی از تشنج یا اختلال در فعالیت الکتریکی مغز ارتباط داشته باشند. اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد و این است که طبیعی بودن EEG لزوما به معنی رد صرع یا تشنج نیست.
EEG فقط فعالیت مغز را در مدت زمانی که آزمایش انجام می شود ثبت می کند. ممکن است کودک مبتلا به تشنج باشد اما هنگام آزمایش هیچ تغییر غیرطبیعی قابل تشخیصی وجود نداشته باشد. به همین دلیل نتیجه EEG باید در کنار علائم کودک، شرح حال، معاینه و سایر بررسی های پزشکی تفسیر شود.
سوالات متداول درباره نوار مغز کودکان
آیا نوار مغز برای کودک خطرناک است؟
EEG یک آزمایش غیرتهاجمی و به طور کلی ایمن است. الکترود ها فقط فعالیت الکتریکی مغز را دریافت می کنند و برقی وارد بدن کودک نمی کنند.
آیا برای نوار مغز باید موهای کودک کوتاه یا تراشیده شود؟
خیر. برای انجام EEG نیازی به تراشیدن موهای کودک نیست. فقط بهتر است موها تمیز و بدون ژل، روغن یا اسپری باشند.
آیا کودک می تواند قبل از نوار مغز غذا بخورد؟
در EEG معمولی معمولا کودک می تواند غذای خود را به شکل عادی مصرف کند مگر اینکه مرکز درمانی دستور دیگری داده باشد.
چرا نوار مغز کودک را در خواب می گیرند؟
برخی تغییرات الکتریکی مغز هنگام خواب یا خواب آلودگی بهتر دیده می‌شوند به همین دلیل گاهی EEG خواب یا EEG پس از کاهش خواب درخواست می شود.
نوار مغز کودک چند دقیقه طول می کشد؟
ثبت یک EEG معمولی اغلب حدود 20 تا 30 دقیقه زمان می برد اما با آماده سازی و نصب الکترود ها مدت حضور در مرکز بیشتر خواهد بود. EEG خواب یا طولانی مدت نیز زمان بیشتری نیاز دارد.
آیا نوار مغز کودکان درد دارد؟
خیر. همانطور که گفتیم نوار مغز آزمایشی بدون درد و غیرتهاجمی است.
آیا برای نوار مغز کودکان بیهوشی لازم است؟
خیر، در بیشتر موارد نیازی به بیهوشی یا آرام بخش نیست. اگر انجام نوار مغز در خواب لازم باشد، روش مناسب با نظر پزشک یا مرکز EEG تعیین می شود.
